Gerek ormandan ağaçların eldesinde çalışan işçiler gerekse ağaçların ürün haline gelerek tüketiciye ulaşması sırasında bu üretim zincirinde yer alan işçiler zorlu ve tehlikeli bir çalışma ortamındadırlar. Testereler, kesici aletler, ürünlerin altında kalma riskleri, talaş sıçraması, özellikle orman koşullarındaki sağlıksız çalışma ortamı gibi bir çok faktör bu zorlu ve tehlikeli çalışma ortamının oluşmasına neden olur. Sürdürülebilirlik sağlanırken sadece orman ürünlerinin, ağaçların, ekosistemin değil aynı zamanda insanın, çalışanlarında güvenliği, sürdürülebilirliği ve refahı güvence altına alınmıştır. Uluslararası Çalışma Örgütü olan ILO, Temel Sözleşmelerin ihlali, FSC’nin ortaklık politikası kapsamında kabul edilemez sayılmaktadır. Bu denetim ve gözetimler sonucunda tespiti ile sistemden dışlanması, belgenin verilmemesi ya da iptal edilmesi sonucuna varabilir.
FSC Belgelendirme sistemine girmek ve içinde kalmak isteyen, bu zincir içinde faaliyette bulunmak isteyen firmaların, işçi sağlığı ve güvenliği ile ilgili yapması gereken kritik çalışmalar vardır. Tabii global bir standart olduğu için, dünyadaki ilgili tüm firmaların buna uyum sağlaması zordur.
Ülkemiz, işçi sağlığı ve güvenliği ile ilgili son yıllarda birçok çalışma yaparak, uzak doğudaki rakiplerine göre çok daha iyi bir yere gelmiştir. Gerek çalışma bakanlığının konu ile ilgili faaliyetleri ve kanunlar düzeyindeki koruyuculuk, gerekse işçi sağlığı ve güvenliği uzmanlarının saha içinde aldığı tedbirler, verdikleri eğitimler ile artık çok daha güvenli bir ortam sağlanmaktadır eskisine nazaran. Ancak standart global bir standart olduğu için işçi sağlığı ve güvenliği konusunda az gelişmiş ülkeleri de kapsadığı için sertifikasyon denetimlerinde bu konular üzerinde de özellikle durulmaktadır. Açıkçası Türkiye’deki çalışma mevzuatı, işçi sağlığı ve güvenliği kanunlarına uyan, iş sağlığı ve güvenliği uzmanı istihdam eden ya da anlaşmalı olan ve kurallara uyan işletmelerin bu konuda hiç zorlanmadan denetimlerden geçmektedirler. Zaten FSC sertifikasyonu alma safhasına gelen firmalar genelde belli bir kurumsal yapıya ulaşmış, işçi sağlığı ve güvenliği alanında gerekli aksiyonları almış oluyorlar.
Ancak benim de profesyonel danışmanlık hayatım içerisinde bu konularda denetimlerde bazı sorunlarla karşılaştığım bir gerçektir. Bununla ilgili şöyle birkaç anım var. Bir mobilya firmasının FSC denetimindeyiz. Denetime firmada kadrolu şekilde çalışan 3 adet işçi sağlığı ve güvenliği uzmanı denetimde bize refakat ediyordu. Denetçi fabrika üretim alanındaki bir acil durum kapısını açmak istediğinde kapanın kilitli olduğunu gördük. Hızla kapıyı açmak, anahtarı bulmak isteseler de bulamadılar (ki anahtarı hızla bulmanın da bir manası yoktur bildiğiniz gibi acil çıkış kapıları sorunsuz olarak açıklamalı önlerinde arkalarında bir engel bulunmamalıdır.) Daha sonra denetçi üretim alanındaki ikinci acil durum çıkış kapısına yönlendi, bu kapanında kilitli olduğunu gördük maalesef. İşletmede üç işçi sağlığı ve güvenliği uzmanı istihdam edildi halde, yangın tatbikatları ve eğitimleri yapıldığı halde bu ihmal tabii ki normal değil ve açıklanamazdı. Denetim raporunda bu konu denetçi tarafından uygunsuzluk olarak yer aldı. Daha sonra yapılan kök neden analizinde, işçilerin amirlerinden habersiz olarak üretim yerini terk etmemeleri için bu kapıların kilitlendiği öğrenildi. Bu davranış neyseki yangın gibi acil bir durumda can kaybına neden olmadan, FSC denetimi ile ortaya çıkmıştı.
FSC kapsamında İSG ile ilgili zorunluluklar ve beklentiler, sizlerinde tahmin edeceği gibi Kişisel Koruyucu Donanımların Kullanımı, iş sağlığı ve güvenliği açısından risk analizi ve planlama, kaza takibi ve değerlendirmesi ile performans ölçümü, iş sağlığı ve güvenliği için bir temsilci atanmış olması, şirket içi İSG faaliyetlerinin yürütülmesi, Personellerin sağlık ve güvenlik ile ilgili eğitimleri almalarıdır.
Bunların dışında işçilerle ilgili olarak, uluslarası çalışma standartlarına tam uyum sağlanması beklenmektedir. Bu, işçinin adil ücretlendirme, örgütlenme hakkı, şikayet mekanizması, adil tazminat gibi huşuları da standart kapsamaktadır. Daha önce de belirtiğim gibi bu durumlar belki bazı dünya ülkelerinde standarda uymayı zorlaştırmaktadır ama ülkemizde bunlar zaten Çalışma ve Sosya Güvenlik bakanlığı gözetiminde, ilgili kanunlarla korunmaktadırlar. Dolayısıyla kanunlara uyan firmalarımız için, bu konular da ülkemizde FSC denetimlerinde olumsuz bir durum yaşanmamaktadır.